• utrzymanie dróg


Złe odwodnienia
Jak unikać zagrożeń?
Katarzyna Gudelis-Taraszkiewicz


Summary
Urban development has completely changed the character of drainage basins, the case more and more often being that their surfaces have been sealed off. For many years, we have 'con-creted' our surrounding, not taking the natural processes such as evaporation or percolation into consideration. Nowadays, there is no need to persuade anybody how important properly selected and well-designed drainage can really be. This article answers the question of how to avoid incorrectly prepared drainage. It also underlines the fact that well-designed drainage systems not only give immense technical and economic advantages but also provide safety for every road user.


Rozwój miast zmienił zupełnie charakter zlewni, a powierzchnie są coraz bardziej uszczelnione. Przez lata betonowaliśmy otoczenie, zaburzając tak naturalne procesy w przyrodzie, jak wsiąkanie czy parowanie, nie myśląc o konsekwencjach takiego działania. Dzisiaj nie trzeba nikogo przekonywać, jak ważne jest dobrze dobrane i zaprojektowane odwodnienie.


W Polsce w ciągu roku występuje 120-150 dni deszczowych, w tym są to w większości deszcze o małym natężeniu (trwają nawet kilka godzin). Deszcze o dużym natężeniu występują 5-6 razy w roku (trwają 10-40 min). Największe opady występu w górach i wynoszą 800-1500 mm w ciągu roku, na wyżynach i pojezierzach - 700-800 mm, a na nizinach - 450-550 mm.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami zaleca się projektowame odwodnień, biorąc pod uwagę:
- odwodnienie powierzchniowe, które ma za zadanie szybkie i skuteczne odprowadzenie wód opadowych z powierzchni pasa drogowego (muldy i rowy przydrożne, ścieki lub rynny uliczne, przepusty, zbiorniki retencyjne, zbiorniki odparowujące);
- odwodnienie filtracyjne (rowy chłonne, sączki, dreny, studnie chłonne, zbiorniki chłonne):
	• drenaż płytki - w celu odprowadzenia wody infiltracyjnej przedostającej się w głąb nawierzchni drogowej,
	• drenaż głęboki - w celu obniżenia poziomu wód gruntowych, drenażu skarp, drenażu ochronnego;
- odwodnienie podziemne przeznaczone do przejęcia i odprowadzenia wód opadowych spływających z powierzchni ulic, placów i chodników poprzez studzienki wpustowe do kanalizacji deszczowej (rowy kryte, ścieki kryte, kanalizacja deszczowa).
Skutki złego doboru lub niesprawne działanie systemu odprowadzania wód opadowych niejednokrotnie prowadzą do katastrof. Często niewielki deszcz powoduje całkowity paraliż miasta. Drogi i ulice są zalane, a przez miasta płyną niszczące nawierzchnię rzeki.
Brak sprawnego systemu odwodnienia pasa drogowego jest przyczyną tworzenia się uszkodzeń nawierzchni: spękań, wysadzin, przełomów, dziur, kolein i innych. Uszkodzenia te mają istotny wpływ na bezpieczeństwo i są częstą przyczyną wypadków drogowych - zdarzają się katastrofy, kiedy część ulicy zapada się np. z samochodem.
Rowy przydrożne to również przykład źle funkcjonującego odwodnienia. Głównym problemem jest głębokość takiego rowu.

• 126 (str.) Magazyn Autostrady 1/1008



• utrzymanie dróg

W razie kolizji drogowej kierowca bardzo często nie ma szans na przeżycie.
Brak systematycznego utrzymania rowów (koszenie traw, usuwanie zanieczyszczeń naturalnych, np. liści drzew, śmieci) powoduje uszczelnienie rowów, a tym samym brak odwodnienia w danym terenie. Zbiorniki retencyjne powierzchniowe, szczególnie projektowane jako odparowujące, często są takimi tylko z nazwy. W naszym klimacie z parowaniem bywa różnie, dlatego tak za zaprojektowane zbiorniki wylewają nadmiar wody z zanieczyszczeniami.
Wielu katastrof można uniknąć poprzez stosowanie do odwodnień urządzeń nowej generacji, np. komór drenażowych. Ten typ urządzeń do zagospodarowywania wód opadowych można stosować zarówno do odwodnienia dróg, jak i parkingów o dużych powierzchniach. Ze wględu na wysoką wytrzymałosć na zginanie komory drenażowe można umieszczac bezpośrednio pod powierzchnią komunikacyjną. Inną możliwością zastosowania komór drenażowych jest ich umieszczenie w odwodnieniach liniowych, gdzie pełnią funkcję zbiorników retencyjnych, szczelnych lub retencyjno-infiltrujących. Istniejący rów przydrożny o dużej głębokości można w ten sposób zastąpić systemem muldy chłonnej o wysokim stopniu przepuszczalności z komorami drenażowymi jako urządzeniem chłonno-retencyjnym.
Podobnym rozwiązaniem jest wykorzystanie pasa rozdzielającego jezdnie lub pasa między jezdnią a chodnikiem i zamontowanie tam komór drenażowych jako systemu odwadniającego. Zaletami tego systemu są: oszczędność terenu potrzebnego do zatrzymania opadu do czasu całkowite] infiltracji wody oraz zwiększenie bezpieczeństwa na drodze, na której głęboki rów jest zastąpiony muldą o niewielkiej głębokości, lub oszczędność wynikająca z faktu uniknięcia ewentualne] budowy innych urządzeń odwadniających, np. kanalizacji deszczowej, zbiorników retencyjnych itp.
Zbiorniki retencyjne powierzchniowe i retencyjno-odparowujące można zastąpić zbiornikami szczelnymi z komór drenażowych, a teren nad nimi wykorzystać do różnych celów (np. MOP-ów).
Po zastąpieniu istniejących rowów przydrożnych systemem muld złożonym z komór drenażowych w większości przypadków możliwe jest poszerzenie jezdni przy przebudowie lub modernizacji drogi. Zazwyczaj w takich przypadkach konieczny jest wykup gruntów potrzebnych pod inwestycję, a niekiedy także konieczność wycięcia przylegającego drzewostanu. System komór drenażowych pozwoli nam tego uniknąć.
Dobrze zaprojektowane odwodnienie z zastosowaniem rozwiązań nowej generacji to nie tylko wiele korzyści technicznych i finansowych, ale też podstawa dbania o bezpieczeństwo użytkowników każdej drogi.

Piśmiennictwo
1. Edel R.: Odwodnienie dróg. WKił, Warszawa 2006, wyd. III, 2006.
2. Suligowski Z.: Wprost do gruntu. Zagospodarowanie wód opadowych. „Magazyn Instalatora" 12/2002.
3. Komory drenażowe - Wytyczne do projektowania i instalaowania systemów magazynowania i odprowadzania wód opadowych do gruntu za pomocą komór drenażowych. Ekobudex 2005.
4. Podręcznik projektowania - Komory drenażowe SC. Odwodnienia nowej generacji. Ekobudex 2008.
5. Geiger W.: Nowe sposoby odprowadzania wód deszczowych. Proj-Przem-Eko 1999.
b. Fidala-Szope M.: Ochrona wód powierzchniowych przed zrzutami ścieków opadowych z kanalizacji deszczowej i półrozdzielczej. Instytut Ochrony Środowiska 1997.
7. Strycharz B.: Odwodnienie wód - problem na lata. Konferencja „50. Techniczne Dni Drogowe". Międzyzdroje 6-8.11.2007.
8. Sawicka-Siarkiewicz H.: Ograniczanie zanieczyszczeń w spływach powierzchniowych z dróg. WNGB, Warszawa 2003.
9. Suligowski Z., Gudelis-Taraszkiewicz K.: Zagrożenia związane z funkcjonowaniem odwodnień i kanalizacji wód opadowych. Seminanum 27-28 marca 2003 r.
10. Licznar P.: Podstawy obliczania i projektowania systemów odwodnienia. "Wodociągi i kanalizacja" 6/2007.
11. Suligowski Z., Guddelis-Taraszkiewicz K.: Alternatywne zagospodarowanie wód opadowych. Vademecum dla przedsiębiorców. Olsztyn 2008.

• 126 (str.) www.autostrady.elamed.pl